Tư duy “lo hộ, nghĩ hộ”: quyền tự do kinh doanh trong Luật Doanh nghiệp bị các luật chuyên ngành gặm nhấm *

Câu chuyện quyền tự do kinh doanh trong Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư bị các luật chuyên ngành gặm nhấm từng là đề tài nóng trên các diễn đ...

Câu chuyện quyền tự do kinh doanh trong Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư bị các luật chuyên ngành gặm nhấm từng là đề tài nóng trên các diễn đàn chính sách năm ngoái. Giải pháp được đưa ra là phụ lục 4 của Luật Đầu tư 2014 liệt kê 267 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, và chỉ có Quốc hội mới có quyền sửa đổi danh mục này. Những tưởng biện pháp cương quyết này sẽ bảo vệ được quyền kinh doanh trước sự xâm thực của pháp luật chuyên ngành.

Nhưng không! Những biến tướng của điều kiện kinh doanh đang xuất hiện trở lại, với hình thức tinh vi hơn, khó nhận diện hơn.

Bộ Xây dựng đang chủ trì soạn thảo nghị định quản lý vật liệu xây dựng, thay thế Nghị định 124/2007/NĐ-CP. Điều đáng nói đầu tiên là vật liệu xây dựng không nằm trong phụ lục 4 của Luật Đầu tư 2014, tức là dù có ở cấp nghị định thì cũng không được phép đặt ra điều kiện kinh doanh đối với ngành này.

Để lách quy định đó, Bộ Xây dựng đề xuất quản lý theo hướng: các dự án đầu tư sản xuất vật liệu xây dựng phải phù hợp với quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng được Thủ tướng, Bộ Xây dựng hoặc UBND cấp tỉnh ban hành. Nếu ai đã từng đọc qua các quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng thì sẽ thấy nội dung của chúng không chỉ chứa các điều kiện kinh doanh mà thậm chí chi tiết đến danh mục từng dự án sản xuất với tên chủ đầu tư và công suất cụ thể.

Lý giải cho biện pháp quản lý này, đại diện Bộ Xây dựng cho rằng đây là “điều kiện đầu tư” chứ không phải là “điều kiện kinh doanh”. Cách giải thích chơi chữ này có lẽ đã được Quốc hội tiên liệu, bởi hiện nay Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư đã dùng thống nhất khái niệm “điều kiện đầu tư kinh doanh”. Hơn nữa, việc dẫn chiếu từ nghị định xuống quy hoạch như vậy là sự vi phạm thẩm quyền một cách nghiêm trọng.

Những biến tướng của điều kiện kinh doanh đang xuất hiện trở lại, với hình thức tinh vi hơn, khó nhận diện hơn.

 Bộ Xây dựng đang tìm cách lách quy định về ngành nghề đầu tư có điều kiện để quản lý vật liệu xây dựng. Trong ảnh: Một gian hàng tại triển lãm Vietbuild ở TPHCM. Ảnh: UYÊN VIỄN
Tờ trình của Bộ Xây dựng gửi kèm dự thảo nghị định này nhiều lần nói rằng việc đưa ra quy hoạch vật liệu xây dựng nhằm cân đối cung - cầu, tránh dư thừa trên thị trường. Của đáng tội, lo lắng của bộ này cũng có lý khi mà chưa đầy chục năm trước, nở rộ phong trào các tỉnh xây nhà máy xi măng gây lãng phí lớn. Các quy hoạch vật liệu xây dựng đã có đóng góp quan trọng trong việc ngăn chặn tình trạng này. Lập luận này không sai, nhưng chưa trúng.

Việc các tỉnh đua nhau xây nhà máy xi măng mà không quan tâm đến tiêu thụ sản phẩm xuất phát từ sự yếu kém của việc quản lý đầu tư công và các doanh nghiệp nhà nước. Nhưng các quy hoạch vật liệu xây dựng không chỉ dừng lại ở việc hạn chế quyền đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước mà còn tác động đến cả các nhà đầu tư tư nhân. Vô hình trung, Nhà nước đang “lo hộ, nghĩ hộ” cho đồng tiền của người khác.

Mở rộng hơn, liệu Nhà nước có nên can thiệp vào cung - cầu bằng một công cụ quy hoạch chi tiết và cứng nhắc như vậy không? Cung - cầu nên được quyết định bởi Nhà nước hay bởi thị trường, bởi sự tự do thỏa thuận giữa người mua và người bán?

Sự lo ngại về việc thừa cung dẫn đến lãng phí không phải không có lý. Sẽ là chi phí xã hội rất lớn nếu một doanh nghiệp không bán được hàng, dẫn đến phá sản, mất vốn đầu tư, đẩy người lao động vào tình trạng thất nghiệp. Nhưng trước khi lo lắng, cần trả lời câu hỏi: vì sao doanh nghiệp đó không bán được hàng? Vì sản phẩm của họ kém chất lượng, giá thành cao nên không có ai mua, trong khi có sản phẩm khác tốt hơn, rẻ hơn? Một doanh nghiệp như vậy thì nên cho tồn tại hay nên chấp nhận cho phá sản để nhường chỗ cho những doanh nghiệp khác làm tốt hơn?

Cạnh tranh là bản chất của kinh tế thị trường. Việc Nhà nước ngăn chặn tình trạng thừa cung cũng đồng nghĩa với việc Nhà nước ngăn cản cạnh tranh, kìm hãm thị trường.

Đại diện Bộ Xây dựng là người rất chu toàn khi lo ngại rằng nếu thừa cung trên thị trường sẽ gây ra cạnh tranh không lành mạnh. Quả thật, dư thừa cung chắc chắn sẽ tạo ra cạnh tranh, trong đó có cạnh tranh lành mạnh (về chất lượng, về chi phí) và cả cạnh tranh không lành mạnh (gian lận, lừa dối bên mua, cản trở đối thủ...). Nhưng thay vì ngăn cản cạnh tranh, vai trò của Nhà nước nên là khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và trừng phạt cạnh tranh không lành mạnh.

Ai đó sẽ lo ngại về việc sản xuất vật liệu xây dựng quá nhiều có thể gây ô nhiễm môi trường hoặc khai thác cạn kiệt tài nguyên. Đây là lo ngại chính đáng, nhưng sử dụng quy hoạch để giải quyết thì lại không thỏa đáng. Về mặt môi trường, nếu các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường được thực thi nghiêm túc thì sẽ không thể có tình trạng ô nhiễm do các nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng gây ra. Còn nếu các quy định này không được thực thi thì dù có quy hoạch thì cũng sẽ ô nhiễm. Về mặt tài nguyên khoáng sản, vốn là tài sản nhà nước nên Nhà nước có toàn quyền trong việc lập quy hoạch và cấp phép khai thác. Hiện nay, các quy hoạch khoáng sản làm vật liệu xây dựng đều do Bộ Xây dựng và sở xây dựng các địa phương lập, và đây là công cụ để bảo vệ tài nguyên một cách hiệu quả.

Theo nhận định của một chuyên gia không muốn nêu tên, nếu một doanh nghiệp muốn đầu tư vào lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng thì phải “mua chỗ” của những doanh nghiệp khác đã có trong quy hoạch hoặc “xin” bổ sung quy hoạch. “Mà việc xin bổ sung quy hoạch thì không phải thủ tục hành chính nên cơ quan nhà nước toàn quyền trong việc trả lời hay không trả lời”, chuyên gia này bình luận.

Thiết nghĩ, tư duy nhà nước “lo hộ, nghĩ hộ” người dân và doanh nghiệp giống như những ông bố gia trưởng, có thể xuất phát từ mục đích tốt cho con cái, nhưng nhiều khi lợi bất cập hại.
Theo TBKTSG

Related

tự do kinh doanh 1573986411017343550

Đăng nhận xét Default Comments







Giúp chúng tôi truyền cảm hứng và khởi tạo nhiều câu chuyện, nhiều thay đổi hơn.
Cám ơn quý vị đã tiếp sức cho chúng tôi.

BÀI VỀ LUẬT AN NINH MẠNG

Theo dõi VNTB

VƯỢT TƯỜNG LỬA VÀO VNTB

TIN MỚI

TẤN CÔNG MẠNG

TRUYỀN HÌNH

Phản hồi

Trong tuần

FANPAGE VIỆT NAM THỜI BÁO

item